Mä wajcha wawan sarnaqäwipa

Jakäwisan thakhinakap sarnaqañaxa ch’amawa ukhamïpanx nayrar ch’urkhiskañakiwa
Mä wajcha wawan sarnaqäwipa

Mä wajcha wawan sarnaqäwipa

14 de Enero del 2018 - 10:00 » Textos: Elias Reynaldo Ajata Rivera » Fotos: Grupo Epensa

Mä Alonzo sat chacha wali jaya Ispañ sutin markan qamasïna. Mä urux quri utj sir ist'asax Pirwa markar jutañ amtatayna. Ukar purxasinx jayjpacharakiw jakasxäna ukampirus janiw qur jikxatkänti. Ukhamipanx ispañul masipan qurip lunthatatayna. Ukampirus khä jaqin maynir irnaqiripax uk uñjasinx patronaparuw achakusitapxat yatiyatayna.

Uk yatisinx Alfonzox anchjpun phiñasirakïna. Khaya yapump uywamp sarnaqasir jaqir mutuyañatakix Wara phuchhapar jamasat irpaqir saratayna. Ukhamanak lurasinsti jan arknaqayasiñatakix lisk'a imill wawamp Qullasuy markasar P'utuqsi uksar k'ithasinitayna.

P'utuqsinkxasax Wara lant Sara yaqha sut, jan khithis nayrir jakawipat yatiñapatak, ucht'arakitayna. Jupanakax uksa tuqin wali sun jakasipxarakïna. Sararusti wawapäkaspas ukham uñjarakitayna; janiw manq'at pist'añas, isit jalstañas jupatak utjkänti. Ukha sum jakäwipax Pirwat lunthatat quripamw utjarakïna.

Puripkan ukjast jisk'a imillax walpun awkinakaplayk llakisirakïna. qhiparust juk'at juk'at Alfonzump jichunuqtawixarakitaynawa. Urunakas, phaxsinakas, maranakas jank'akiw makhipawixarakïna. Jichhax Sarax mä wali suma uñnaqt'an tawaquxarakïnwa. Pachpa jach'a markanxa Cristobal sutin waynaruw uñt'arakitayna. Jupanakax munasiñ qalltasinx mä wawaniñaruw puripxatayna. Jan ukampis khä chachax yaqha parlatanitaynawa. Parlatapast wawanitapxatapat yatisinx jiwayañ ñanqha um Sarar jiwayañatak pachpa waynamp umantayatayna, kunattix akax janiw mä q'axat wawaniñ munkänti. Khayam lurasax akatjamak chhaqtawixapxatayna.

Alfonux Sarar jiwat uñjasax wañpun chuym ch'allxtayasirakitayna, janiw kamachañs atkänti. Ukham uñjasisax jan sum lup'isaw pachpa utapan jaychkatasitayna. Tawaqun asu wawapax sapakiw aka uraqin qhiparxarakïna. Ukatx Jayu Uma markankirinakax khayankir mä utjäwiruw uywañatak apxapxarakitayna, khayan Santiago sutimpiw sutiyapxarakitayna.

Má qawqha maratx asu wawax waynaptawixarakïnwa. Waynuchux janiw khä chiqan walt'askänti, ukatw Q'athawi qhuyan irnaqañatak sarawixatayna. Uksa markanx walja jaqinakaw qamapxäna: ispañulanaka, mit'ayunaka, aljasirinaka, irnaqirinaka, yaqhanakampi.

Iram tuqunx mä, Blanca 16 maran tawaqump panichasit, jilir jaqiw qamasirakïna. Jupax qhuyan irnaqasaw qamir tukutayna. Santiagust Q'athawir purisinst uka chachampiw irnaqaw mayisinx katuqayasitayna. Mä urux utaparuw waynarux khithatayna, ukhamatw Blancar uñt'arakitayna. Urutjam urutjam sarkasax tawaqump munasiñ qalltapxatayna.

Yaqha urux Santiagump Blancampix utankasipkänwa, ukhamaruw tawaqum chachapax akatjamak purnuqanitayna. Kawkinkapkänti ukar mantasinx warmipar waynamp munarasir uñjasax pis chuymt'as achjpun nuwjatayna. Waynast achakuy p'iy mayt'it sasaw jalsuwixarakitayna jan mayamp munat Blancapar uñjañataki.

Santiagox utapar mantasax jank'a jank'akiw juk'amp munat yänakap apxarusiwiyasax markatx sarawïxarakitayna. Jupax janiw tawaqut armt'askänti; wali llakitaw jikxatasïna, jan kun kamacht'añ yatisax wali jiwa suma chapar arunak qillqañ qalltawayatayna. Ukhamatw juk'amp qhiparux uñt'at arawiy tukxarakïna.

Jayja pachatxa khaya chiqanakan Ispañulanaktuq sartasiwiw utjäna. Ch'axwäwinak uñjasax Santiagux sartasirinakaruw mayacht'asitayna. Jupanak taypinkxasasti q'uraw taqit sipans aski sum apnaqañ yatirakïna.

Mä urux aqu aqu taypin q'urawapas apt'asit nuwaskasinx maynir ispañul palla pallaw arcabusapamp jiwayawiyatayna. Masinakapax amayap kalltasax Suma Urqu jach'a qullu kayuruw p'amp'achxapxatayna. Santiagun jiwäwipat qhiparuw ch'axwäwinakax utjaskakïnwa.